Có khoảng 90 các VCDD khác nhau, bao gồm các vitamin tan trong nước (nhóm B, C,…), vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K) và các chất khoáng (sắt, kẽm, iode, đồng, mangan, magiê... ) cùng tham gia quá trình tăng trưởng, phát triển thể lực, tầm vóc và trí tuệ, nâng cao sức khỏe, tăng cường sức đề kháng của cơ thể.Vitamin A cần thiết cho sự tăng trưởng, thị giác khỏe mạnh và bảo vệ sự toàn vẹn các tế bào biểu mô. Sắt cần cho quá trình tạo máu, tạo hồng cầu để vận chuyển oxy cung cấp cho các tổ chức trong cơ thể. Vitamin D và canxi có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển xương và răng ở trẻ, bảo vệ người lớn tuổi khỏi bệnh loãng xương. Iod là thành phần cần thiết để tuyến giáp tổng hợp hoóc-môn giáp, giúp cho sự tăng trưởng của cơ thể, hình thành và phát triển não bộ. Kẽm giúp tăng hấp thu, tăng tổng hợp chất đạm, tăng cảm giác ngon miệng cũng như tăng cường miễn dịch và giúp trẻ tăng trưởng chiều cao[1].
Hiện nay, thiếu VCDD vẫn còn là một vấn đề sức khỏe cộng đồng ảnh hưởng đến 2 tỷ người trên toàn cầu [2]. Theo Quỹ Nhi Đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) năm 2019, có ít nhất 340 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị thiếu VCDD[3]. Từ năm 2003-2019, ước tính có khoảng 56% trẻ em từ 6-59 tháng tuổi trên thế giới thiếu ít nhất một trong ba vi chất (sắt, kẽm, vitamin A) và 69% phụ nữ không mang thai từ 15-49 tuổi thiếu ít nhất một trong ba vi chất sắt, kẽm và folate[4]. Tại Việt Nam, theo báo cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia năm 2020, tỷ lệ thiếu vitamin A tiền lâm sàng, thiếu sắt, thiếu kẽm và thiếu vitamin D ở trẻ em lần lượt là 9,5%, 28,9%, 58,5%và 51,3%[5]. Thiếu VCDD được ví như “nạn đói tiềm ẩn”, cơ thể có thể bị thiếu nhiều vi chất quan trọng cùng lúc nhưng không có dấu hiệu ở giai đoạn sớm.
VCDD rất cần thiết cho sự tăng trưởng, phát triển toàn diện nhưng cơ thể không tự tổng hợp được và cần phải cung cấp từ bên ngoài qua thức ăn hoặc thuốc. Vì vậy, một chế độ dinh dưỡng không hợp lý, thiếu sự đa dạng, không đủ các thực phẩm giàu vi chất như rau củ quả, thịt, cá, trứng, sữa hay thiếu/không có dầu, mỡ là nguyên nhân chủ yếu gây nên thiếu VCDD. Các bệnh lý đường tiêu hóa, bệnh lý nhiễm khuẩn (sởi, tiêu chảy, viêm đường hô hấp), nhiễm ký sinh trùng,… cũng ảnh hưởng đến khả năng hấp thu các vi chất của cơ thể.
Do đó, để phòng chống thiếu VCDD, mỗi người, mỗi gia đình hãy thực hiện:
Bữa ăn hằng ngày cần đa dạng, phối hợp nhiều loại thực phẩm; ưu tiên lựa chọn, sử dụng thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng; thực phẩm được tăng cường vi chất dinh dưỡng.
Cho trẻ bú sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Nuôi trẻ bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu; cho trẻ bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn cùng chế độ ăn bổ sung hợp lý.
Sử dụng các thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng sẵn có ở địa phương cho bữa ăn hằng ngày của trẻ; thêm mỡ hoặc dầu ăn để tăng cường hấp thu tốt các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, vitamin D, vitamin E, vitamin K.
Cho trẻ trong độ tuổi uống vitamin A liều cao một năm 2 lần theo hướng dẫn của trạm y tế xã, phường.
Trẻ trên 2 tuổi cần được uống thuốc tẩy giun định kỳ một năm 2 lần. Thực hiện vệ sinh ăn uống, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường để phòng chống nhiễm giun, sán.
Phụ nữ tuổi sinh đẻ và phụ nữ có thai cần uống viên sắt, axit folic hoặc viên đa vi chất theo hướng dẫn.
Tiếp xúc ánh nắng hằng ngày, đúng cách để dự phòng thiếu vitamin D.
Đảm bảo an toàn thực phẩm góp phần phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng.
Hãy cho trẻ từ 6 tháng đến dưới 36 tháng tuổi đi uống vitamin A liều cao
mỗi năm 2 lần, theo hướng dẫn của trạm y tế xã, phường.
BS. Bùi Thị Nghi Quỳnh - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố